Over Rosa Luxemburg
In de nacht van 15 op 16 januari 1919 werd in Berlijn de marxistische revolutionaire Rosa Luxemburg vermoord. Temidden van het politiek zeer rumoerige Berlijn, dat na de val van het Duitse Keizerrijk eind 1918 het strijdtoneel was waarop aanhangers van verschillende politieke stromingen het op straat letterlijk met elkaar uitvochten, was zij een van de voorlieden van de Spartacusbond die de jonge republiek wilde veranderen in een socialistische democratie. Al was zij een voorstander om dit via de parlementaire weg te bewerkstelligen en ageerde ze tegen terreur als uitwas van een totalitair partijregime, kan zij ook zeker worden beschouwd als een actor temidden van het openlijke gewelddadige klimaat dat er toen in Berlijn heerste. 'Rode' Rosa werd zelf het ultieme slachtoffer van al het gewelddadige tumult toen ze op 15 januari door de rechts-militante Freikorpsen werd opgepakt en later die nacht werd vermoord.
Op de precieze plek waar haar levenloze lichaam destijds in het Berlijnse stadsdeel Tiergarten bij de Lichtensteinbrücke rücksichtslos in het Landwehrkanal werd gegooid, vind je sinds 1987 het Rosa-Luxemburg-Denkmal. In de reling aan de zuidoever van het Landwehrkanal komen de strakke vergulde letters van haar naam op een fraaie wijze naar boven, alsof ze uit het water opstijgen. Bij het monument hoort ook een bronzen gedenkplaat waarop niet alleen Rosa Luxemburg maar ook medeoprichter van de Spartacusbond Karl Liebknecht wordt herinnerd. In de tekst op deze Gedenktafel wordt opgeroepen tot reflectie op politiek geweld (waar zowel Rosa Luxemburg als Karl Liebknecht dus uiteindelijk ook zelf het slachtoffer werden), onderdrukking en het verlies van menselijke waardigheid.
Het is akelig hoe actueel deze woorden zijn als we vandaag, precies 107 jaar later, kijken naar het openbare (politieke) geweld dat ICE in Amerika tentoonspreidt en de moordlustige wijze waarop het Iraanse totalitaire regime de volksopstand de kop in tracht te drukken. Politiek geweld is nog steeds aan de orde van de dag. De parallellen met de politieke moorden op Rosa Luxemburg en Karl Liebknecht meer dan honderd jaar geleden zijn schrikbarend wezenlijk.
De foto’s van het Rosa Luxemburg-monument maakte ik overigens in maart 2025 in voorbereiding op mijn fietstour 'Revolutionair Berlijn'. Ik hoop deze tour dit jaar in mijn touraanbod op te nemen. Dat dat op dit moment nog niet het geval is, heeft te maken met het feit dat ik vind dat ik me nog beter moet inlezen in deze complexe materie om een compleet beeld te geven van de gebeurtenissen en de precieze rollen van alle betrokken partijen.
