Hasso Herschel: een ware held

De meest succesvolle vluchthelper ten tijde van de Berlijnse Muur is overleden

Hasso Herschel in 1962. Foto: SWR/NBC/National Archives

Gisteravond stuurde mijn vader me via WhatsApp een link naar een NOS-nieuwsbericht. Dat was op zichzelf al een kleine digitale stap vooruit ten opzichte van een paar jaar geleden toen hij me nog een foto stuurde van zijn televisie waarop een Teletekstpagina openstond met het bericht dat er tijdens bouwwerkzaamheden aan de Bernauer Straße een oude vluchttunnel was ontdekt. Ik moest glimlachen om mijn vaders digitale vooruitgang, maar schrok tegelijkertijd van het bericht zelf: er stond dat Hasso Herschel was overleden.

Ik ken de naam Hasso Herschel omdat hij voorkomt in een aantal boeken die ik in mijn kleine Berlijnbibliotheek heb staan. Ten tijde van de Duitse deling en het bestaan van de Berlijnse Muur hielp deze man naar verluidt meer dan duizend mensen bij hun vlucht uit de DDR. Een onwaarschijnlijk hoog aantal. Herschel was een van de tunnelbouwers van de befaamde Tunnel 29, die haar naam ontleent aan de negenentwintig mensen die er op 14 en 15 september 1962 vanuit Oost-Berlijn onder de Todesstreifen doorheen naar West-Berlijn kropen.

In haar boek Tunnel 29 (ondertitel: Liefde, spionage en verraad: de spectaculairste ontsnapping uit Oost-Berlijn) doet de Britse schrijfster, journalist en podcastmaker Helena Merriman op prachtige, verhalende wijze verslag van de immense operatie rond de vluchttunnel die wereldwijd bekendheid kreeg doordat de Amerikaanse tv-zender NBC door een aantal van de betrokken tunnelbouwers werd gevraagd de operatie te financieren, met als tegenprestatie dat de Amerikanen er een film van mochten maken. Terwijl het boek vooral focust op collega-tunnelbouwer Joachim Rudolph (die vorig jaar januari overleed) komt Hasso Herschel er veelvuldig in voor. Merriman beschrijft hem als een lange, charismatische knaap met brede schouders, donker haar en een volle baard. Het verhaal wil dat Herschel zijn baard net zo lang liet groeien tot hij zijn zus Anita, haar echtgenoot en hun kindje door de tunnel uit Oost-Berlijn had gered en hen in zijn armen kon sluiten. Dat lukte. Op foto’s van Herschel uit die tijd zie je hem dan ook met zijn kenmerkende gezichtsbeharing.

Na het succesverhaal van Tunnel 29 bleef Herschel zich inzetten om mensen te helpen uit de DDR te vluchten. Hij bouwde mee aan nog enkele vluchttunnels en liet ook auto’s zó ingenieus ombouwen dat er mensen in naar het Westen konden worden gesmokkeld. Tegenwoordig staat een van die auto’s, Herschels eigen knalrode Ford Mustang, overigens tentoongesteld in het Mauermuseum bij Checkpoint Charlie. Bij de tank kun je daar het piepkleine geheime compartiment zien waarin in de vroege jaren zeventig vier mensen via Tsjechoslowakije en Hongarije naar West-Duitsland werden gebracht. Er volgden nog tal van andere ontsnappingsacties, waardoor Hasso Herschel uitgroeide tot de succesvolste vluchthelper uit de geschiedenis van de Koude Oorlog.

Het verhaal van Tunnel 29 en dat van de rode Mustang zijn slechts twee voorbeelden van de spectaculaire en fascinerende verhalen die voor mij, en ongetwijfeld voor vele anderen, sterk tot de verbeelding spreken. Tegelijkertijd maken ze deel uit van het werkelijke levensverhaal van een man die het tot zijn missie maakte om, met gevaar voor eigen leven, zijn Oost-Duitse landgenoten uit de greep van het communistische regime te bevrijden. Het zijn verhalen die stuk voor stuk op filmische avonturen lijken en van Hasso Herschel een held maken. Een wáre held, welteverstaan, die afgelopen donderdag op 91-jarige leeftijd overleed.

I.M. Hasso Herschel (15 maart 1935 - 21 mei 2026)

Hasso Herschel in 2017. Foto: Gregor Fischer/​dpa