A Concert for Berlin (1)
Over het Dankeschön-Konzert van Barclay James Harvest in 1980
Een deel van het publiek voor het podium met daarachter het Reichstag-gebouw op 30 augustus 1980.
Foto: picture alliance/ Reportdienste / akg-images / Peter Hebler
Voor de Reichstag, het gebouw waar het Duitse parlement in 1999 naar terugkeerde, ligt een plein dat eigenlijk geen plein mag heten. Niet vanwege de omvang (want die is gigantisch) maar vanwege het feit dat het er al decennia troosteloos en onaf uitziet. Na de verwoestingen van de Tweede Wereldoorlog bleef er van de oorspronkelijke vorm van een klassiek plein weinig over. Sindsdien heeft het meer weg van een grote open vlakte. Een festivalweide. Niet geheel toevallig doet het Platz der Republik (want daar hebben we het over) vanaf de jaren tachtig zo nu en dan dienst als concertlocatie, al geeft de ligging het in die hoedanigheid een extra, precaire lading. Het Platz der Republik bevindt zich op dat moment namelijk slechts op een steenworp afstand van de Berlijnse Muur die niet meer dan een paar meter achter de Reichstag langs loopt.
In 1980 is het de eerste keer dat men het Platz der Republik aanwijst als locatie voor een groot openluchtconcert. Het is de Britse softrockband Barclay James Harvest die in Berlijn een geschikte locatie zoekt om hun tot dan toe grootste concert ooit te geven. Onder de noemer A Concert for Berlin wil de in Duitsland immens populaire formatie hun fans trakteren op een groot en bovendien gratis Dankeschön-Konzert als blijk van waardering voor hun jarenlange support. Op hun Europese tour eerder dat jaar had de band in bijna iedere Duitse stad opgetreden, behalve in Berlijn.
Barclay James Harvest in 1981. Persfoto @ Polydor
Tourpromotor MAMA Concerts en onder meer de Duitse mediamagnaat Axel Springer zien in de gigantische weide voor het leegstaande parlementsgebouw (de regering zetelt dan al een paar decennia in het West-Duitse Bonn) dé aangewezen plek om het evenement plaats te laten vinden. Er is genoeg plaats voor honderdduizend mensen en bovendien zorgt de iconische Reichstag voor een fantastisch decor. Wat deze locatie nog eens éxtra geschikt maakt, is dat het praktisch op de grens met Oost-Berlijn ligt en je dus op je vingers kunt natellen dat het geluid van een versterkt rockconcert en een juichende mensenmassa zó het socialistische deel van de stad in zal waaien. En een beetje provocatie, daar zijn ze in de Koude Oorlog nooit vies van geweest.
Het concert van Barclay James Harvest op het Platz der Republik vindt uiteindelijk op 30 augustus 1980 plaats. Het wordt een grandioos succes en breekt qua bezoekersaantal alle records. Het is tot dan toe het allergrootste rockconcert dat ooit in Europa is gehouden. De Berliner Morgenpost schrijft een maand daarvoor nog dat de organisatoren op iets boven de honderdduizend bezoekers rekenen. Omdat er vanwege de gratis toegang geen officiële kaartverkoop plaatsvindt, blijft het uiteindelijke aantal een schatting, maar verluid komen er tussen de 175.000 en 250.000 mensen op af. Dat zijn overigens niet alleen West-Berlijners, nee, ook zijn er zo’n honderddertig touringcars vol met fans vanuit West-Duitsland de DDR doorgestoken om dit historische spektakel in West-Berlijn mee te kunnen maken.
Krantenkop van de Berliner Morgenpost op 27 juli 1980
De leden van Barclay James Harvest zijn zich terdege bewust van de betekenis van het concert en van de bijzondere locatie, zo vlakbij de Berlijnse Muur. Jaren later vertelt zanger en gitarist John Lees in een interview op de Duitse radio dat hij dondersgoed wist dat het geluid over de enorme vlakte en langs beide kanten van de Reichstag zou dragen en dus ook aan de andere kant van de Muur te horen zou zijn. Het is dan ook geen toeval dat de band die avond voor het eerst het nummer ‘In Memory of the Martyrs’, voor en over hen die omkwamen bij een vlucht over de Muur, in hun setlist opneemt. Ook ‘Life is for Living’, wat later zou uitgroeien tot de grootste hit van de band, wordt speciaal voor deze gelegenheid geschreven en beleeft die avond in Berlijn zijn live-debuut. De aanstekelijke synthesizermelodie en het meezingbare refrein met de veelzeggende regel Life is for living and living is free krijgt op deze plek, nauwelijks tweehonderd meter van de Muur waarachter mensen een verre van vrij leven leven, onvermijdelijk een veel zwaardere lading.
Achter die Muur, aan Oost-Berlijnse kant, hebben zich die avond inderdaad wat mensen verzameld. De groep Jugendliche bestaat uit zo’n 500 toehoorders. Om te voorkomen dat ze te dicht bij de grensstrook in de buurt van de Reichstag komen, hebben de autoriteiten het gebied rond de Brandenburger Tor afgezet. Dat weerhoudt er enkelen echter niet van om op en over de versperringen te klimmen in de hoop iets dichterbij de Muur te geraken om zoveel mogelijk van het concert aan de andere kant ervan, mee te krijgen. Leden van de Stasi (de Oost-Duitse Geheime Dienst) en zelfs die van de Freie Deutsche Jugend (de jeugdbeweging van de DDR) helpen de Volkspolizei mee mensen tegen te houden en terug te dringen. Veertig jongeren worden door de Vopos opgepakt en afgevoerd. Het moge duidelijk zijn: ook in Oost-Berlijn zorgt het Concert for Berlin voor reuring.
Krantenbericht in Bild van 1 september 1980 over de gang van zaken in Oost-Berlijn tijdens het BJH-concert op 30 augustus 1980
In de maanden na het concert duikt Barclay James Harvest direct de studio in om zowel ‘In Memory of the Martyrs’ als ‘Life is for Living’ op te nemen. Ze verschijnen het jaar erna op hun elfde studioalbum Turn of the Tide (1981). Het is een plaat die bol staat van verwijzingen naar het verdeelde Berlijn, met naast de nummers die ik reeds noemde ook songs als ‘Waiting on the Border Line’ en ‘Back to the Wall’. Hoewel Barclay James Harvest in mijn ogen in hun teksten vaak in brede en enigszins algemene beeldtaal spreekt, laat een nummer als ‘Back to the Wall’ zich moeilijk níet verbinden met het optreden van een jaar eerder, toen de band letterlijk met de rug naar de Berlijnse Muur stond te spelen.
Op het moment dat Turn of the Tide uitkomt, is er reeds een live-album van het Concert for Berlin op 30 augustus 1980 in de maak. De muzikale hoogtepunten van het historische optreden verschijnen een jaar later op Berlin (A Concert for the People) (1982). Dat wordt dankzij de gedenkwaardige aard van het concert een van Barclay James Harvests bekendste platen.
Dit is het eerste van drie blogs in de reeks ‘A Concert for Berlin’.
