A Concert for Berlin (2)

Over de Berlijnse concertzomer van 1987

Het gratis concert van Barclay James Harvest op 30 augustus 1980 brak qua bezoekersaantallen voor Europese begrippen alle records. Naast de naar schatting tot wel een kwart miljoen mensen die het evenement op het Platz der Republik hebben bijgewoond, trok het aan de andere kant van de Muur in Oost-Berlijn ook zo’n 500 toehoorders. Niet alleen qua bezoekersaantallen is A Concert for the People een gigantisch succes, ook qua sociale en politieke impact heeft het de gewenste uitwerking: het heeft Berlijn letterlijk én figuurlijk op zijn grondvesten doen schudden.

Niet verrassend dus dat men besluit deze traditie in de jaren daarna voort te zetten. In 1981 speelt de krautrockformatie Tangerine Dream op het Platz der Republik in hun eigen West-Berlijn een thuiswedstrijd. Daarna duurt het echter tot 1987 voordat de festivalweide voor de Reichstag opnieuw wordt aangewezen als locatie voor een openluchtconcert. Ter ere van het 750-jarige bestaan van de stad Berlijn (dat in 1237 stadsrechten kreeg) wordt tijdens het lange pinksterweekend van 6, 7 en 8 juni 1987 onder de noemer A Concert for Berlin een driedaags festival georganiseerd. De artiesten die dat weekend het podium voor de Reichstag betreden, zijn niet de minsten: David Bowie, Eurythmics en Genesis. Samen met de supportacts New Model Army, Bruce Hornsby and the Range en Paul Young staan er enkele van de grootste namen uit de westerse popmuziek van dat moment op het affiche. Ze spelen niet alleen voor een publiek van uitzinnige West-Berlijners, maar ook voor een steeds grotere groep Oost-Berlijners die zich iedere avond aan de andere kant van de grenszone verzamelt om mee te luisteren.

Het affiche van het Concert for Berlin tijdens het weekend van 6, 7 en 8 juni 1987

Juist doordat de drie concerten ook aan de oostkant van de Muur een publiek weten te bereiken, doen ze hun naam en doel alle eer aan: ze zorgen voor een gevoel van verbondenheid bij mensen in Oost én West, zelfs al loopt er een harde staatsgrens van beton en prikkeldraad tussen hen in. Door de Oost-Berlijners tijdens zijn concert op 6 juni 1987 vanaf het podium expliciet als vrienden te begroeten, versterkt David Bowie dat gevoel nog eens extra. Bowies verbindende woorden zorgen aan de oostkant van de Berlijnse Muur voor een uiterst uitbundige stemming. Vanuit die collectieve euforie en het gevoel eindelijk gehoord en erkend te worden, groeit onder de Oost-Berlijners gedurende het weekend steeds meer de moed om zich te laten horen; niet alleen met gejuich, maar ook met openlijke kritiek op de autoriteiten die hen al jarenlang in hun vrijheid beperkt.

Dat Pinksterweekend klinken er in de straten van Oost-Berlijn met “Die Mauer muss weg!” voor het eerst openlijk leuzen van verzet. Het zint de autoriteiten, die op alle avonden met politiebusjes en heimelijke Stasi-agenten tussen het publiek aanwezig is, allerminst. Dat de mensen zich op concertdagen zo dicht bij de grensstrook begeven, is nog tot daaraan toe. Nu beginnen ze óók nog eens praatjes te krijgen. Als de autoriteiten proberen de opstandig geworden mensen terug te dringen en uit elkaar te drijven, breken er rellen uit.

Oost-Berlijners verzamelen zich bij de grensstrook op Unter den Linden op de avond van 6 juni 1987.
Foto: Elke Bruhn-Hoffman/AP

U moet weten: in de tweede helft van de jaren tachtig broeit het al langere tijd in de DDR. Onder de bevolking groeit de ontevredenheid over het socialistische bewind en de vrijheidsbeperkingen die het hen al decennia oplegt. Er klinkt een steeds luidere roep om vrijheid en hervorming en het verzet tegen het regime van de SED-partij neemt zienderogen toe. De machthebbers merken dat ze de grip op de samenleving beginnen te verliezen, terwijl soortgelijke ontwikkelingen in socialistische buurlanden als Tsjechoslowakije en Hongarije in de ogen van de Oost-Duitse communisten alarmerende vormen aannemen. Sinds de nieuwe Sovjetleider Gorbatsjov onder de noemers glasnost (openheid) en perestrojka (hervorming) een gematigder koers heeft ingezet, hoeft de DDR van Moskou in ieder geval geen steun meer te verwachten om de steeds opstandiger wordende bevolking weer in het gareel te krijgen. Ze moeten in Oost-Duitsland zélf iets verzinnen.

Voordat de DDR-leiding zoals in de Sovjet-Unie met politieke hervormingen over de brug komt - of die zelfs ook maar in het vooruitzicht stelt - probeert zij de groeiende onvrede onder de bevolking op andere manieren te temperen. In een wanhopige poging te laten zien dat zij toch écht het beste met de mensen voorheeft, zetten ze in Oost-Berlijn naar West-Berlijns voorbeeld een aantal grote openluchtconcerten op poten. Ruim een maand na Bowies geruchtmakende groet richting het oosten betreedt op 14 juli 1987 (vandaag precies 39 jaar geleden) in het Treptower Park voor het eerst een westerse rockband de bühne voor een gratis rockconcert in Ost-Berlin, Hauptstadt der DDR. En ja, het zijn de mannen die in 1980 het allereerste Mauerkonzert gaven: die van Barclay James Harvest. “Wat zij kunnen, kunnen wij ook,” moeten de partijbonzen gedacht hebben.

Het livealbum ‘Glasnost’ uit 1988 bevat de hoogtepunten van het concert van Barclay James Harvest in het Treptower Park in Oost-Berlijn van 14 juli 1987

Dit is het tweede van drie blogs in de reeks ‘A Concert for Berlin’.