In Memoriam Roland Korn

Over een van de huisarchitecten van de DDR

Het Park Inn Hotel met de reflectie van de Fernsehturm op haar gevel.

Wie kent ’m niet: die rechthoekige kolos op Alexanderplatz, pal naast de Fernsehturm? Sinds de voltooiing van het Park Inn Hotel in 1970 (toen Hotel Stadt Berlin geheten) vormt het samen met Fernie (zoals ik de tv-toren liefkozend noem) een onafscheidelijk duo in het Berlijnse stadsbeeld. De reden waarom ik het gebouw vandaag bij u onder de aandacht breng, is omdat de architect ervan, Roland Korn, deze week op 96-jarige leeftijd overleed. Ik noem hem op mijn architectuurtoer (mooi woord).

Roland Korn gold als een van de meest toonaangevende architecten uit de DDR. Hij en zijn architectencollectief ontwierpen enkele beroemde representatieve gebouwen in het centrum van Oost-Berlijn. Naast het kolossale Hotel Stadt Berlin uit 1970 was dat o.a. het Haus des Reisens (1971) en eerder al het Staatsratsgebäude (1964), dat pal naast het terrein verrees waar ooit het Berliner Stadtschloss (stadspaleis) had gestaan dat in de Tweede Wereldoorlog zwaar beschadigd was (en dat door de DDR werd opgeblazen om er het beroemde Palast der Republik te bouwen). In de verder zeer strak vormgegeven gevel van het Staatsratsgebäude (dat tegenwoordig weer naast het herbouwde Stadtschloss staat) integreerde Roland Korn overigens een (gereconstrueerde) gevelpoort van het originele stadspaleis. Het geeft het gebouw zijn kenmerkende aangezicht.

Het voormalige Staatsratsgebäude met de geïntegreerde gevelpoort van het Stadtschloss. Foto: Roland Rossner / DSD

Het architectencollectief waar Roland Korn deel van uitmaakte, kreeg in de jaren ’60 de opdracht de versnelde wederopbouw van het centrum van Oost-Berlijn vorm te geven. Zo herrezen dus onder meer het Haus des Reisens en het Hotel Stadt Berlin, dat tot vorig jaar naast de Fernsehturm het enige écht hoge gebouw op Alexanderplatz was. Allemaal werden ze ontworpen in die typische stijl van het socialistische modernisme, dat in de jaren ’60 zo strak en futuristisch leek en waarmee de DDR haar ambitie als moderne socialistische hoofdstad wilde uitdragen.

Als een van de huisarchitecten van de DDR was Roland Korn ook verantwoordelijk voor het ontwerp van die kenmerkende geprefabriceerde DDR-woonblokken in de stadsdelen Marzahn en Hellersdorf, Oost-Berlijnse stadsdelen die tegenwoordig tot één stadsdistrict zijn samengevoegd. Ze maakten deel uit van de grootschalige massawoningbouw zoals de DDR het graag voor ogen zag: praktisch, planmatig en helemaal in lijn met het socialistische ideaal van een maakbare samenleving. Tot aan het uiteenvallen van de DDR was Roland Korn een van de Chefarchitekten der Hauptstadt der DDR. In die rol heeft hij een hand gehad in het ontwerp van veel van de geprefabriceerde woonblokken die je vandaag nog in Berlijn tegenkomt. Dat geldt ook voor delen van het heropgebouwde Nikolaiviertel, waar de prefab-elementen zo werden vormgegeven dat ze aansluiten bij het historische karakter van de wijk.

Het Nikolaiviertel: het lijken historische gevels maar het is onversneden Plattenbau. Foto: MAGO / imagebroker

Kortom, Roland Korn heeft als architect behoorlijk zijn stempel gedrukt op het huidige stadsgezicht van het oosten van Berlijn. Zijn ontwerpen zijn nog altijd op talloze plekken in de stad terug te vinden en domineren hier en daar zelfs nog het uiterlijk van complete wijken. Stuk voor stuk vormen de gebouwen van zijn hand tastbare herinneringen aan de bouwdrift én de tijdsgeest van weleer. Nu hun ontwerper er niet meer is, staan ze nog altijd fier overeind, ook al dreigen enkele te worden overwoekerd door de hernieuwde bouwdrift die zich nu van Alexanderplatz meester maakt.

I.M. Roland Korn (11 mei 1930 - 20 juli 2026)

Roland Korn in 1986. Foto: Klaus Mehne / Ullstein bild